zondag 25 november 2012

Gravlaks ('Boekverslag' Nooit Meer Slapen van W.F. Hermans)

Gravlaks/Gravlax/Gravad laks is een traditioneel Scandinavisch gerecht met als basis zalm. Gravlaks wordt meestal geserveerd als bijgerecht in combinatie met een sausje van mosterd en dille op brood of met hete aardappelen.

Het gerecht heet Gravad laks, wat ‘begraven zalm’ betekend, omdat dit de methode was die meestal gebruikt werd om de zalm eetbaar te houden voor lange tijd, want in het hoge Noorden kunnen rivieren bevriezen waardoor het onmogelijk is om in de winter zalm te vangen; ook zwemmen zalmen vaak in de zee waardoor het voor inwoners van afgelegen inlandse gebieden onmogelijk is om in bepaalde tijden van het jaar zalm te vangen. Als er een tijd was waarin het te koud was om te vissen, was het ook erg handig om houdbaar eten in huis te hebben. Deze methode wordt ook gebruikt om andere vissen in te leggen, zoals de haai in IJsland, een gerecht met zure haring in Zweden of rakfisk (rotte vis) in Noorwegen.

Gravlaks ontstond in de Middeleeuwen toen vissers de zalm zoutten en het lichtelijk lieten rotten door het te begraven in het strandzand net boven the vloedlijn. Het begraven van de zalm gebeurt nauwelijks meer; in plaats daarvan wordt de zalm in een afgesloten blik gedaan en wordt er zout of suiker en overige ingrediënten zoals dille aan toegevoegd. Terwijl de zalm in het blik met de ingrediënten er opgesmeerd ligt, vindt er osmose plaats waarbij vocht uit de zalm ontsnapt en er zich een marinade vormt van het zalmvocht waarin een hoge concentratie van de toegevoegde kruiden en zouten is opgelost. Dit vocht wordt soms ook gebruikt voor de saus.

In het boek ‘Nooit meer slapen’ wil de nationalistische professor Nummedal de hoofdpersoon Alfred een van de Scandinavische lekkernijen laten eten: gravlax. Ze kunnen het echter in geen enkel restaurant vinden. Dit is vrij waarheidsgetrouw; gravlax was tijdelijk populair in de jaren tachtig maar werd daarna door andere visgerechten zoals sushi verdrongen.

Zo maak je gravlaks:

• 800 gram zalmfilet, met huid. Het is handig om twee kleinere filets te nemen (dan komt de smaak beter in de zalm).
• 3 eetlepels witte suiker. Gebruik geen honing of zoetstof.

• 1 eetlepel zout. Het liefst zeezout, maar ander zout werkt ook.

• 1 oz. (28 gram) verse dille. Gebruik absoluut geen gedroogde dille.

• 3 dunne limoen schijfjes. .

Je hebt het volgende ook nodig:

• Plastic folie

• Een grote schaal om de zalm in te bewaren.

• Meetlepels

• Papieren doekjes

• Een plank waarop je de ingredienten kunt snijden

• Een scherp mes

Stap 1: Haal de zalmfilet uit de verpakking, maak het goed schoon met water en droog het door zachtjes te deppen met een papieren doekjes.

Stap 3 : Als je een filet hebt gekocht in plaats van 2, snijdt ze netjes doormidden, zo precies mogelijk.

Stap 4: Plaats een stuk plastic folie over de schaal, en leg daarna de zalm erop. Zorg dat het stuk folie flink groot is, je gaat de zalm er straks namelijk mee inpakken.

Stap 5: Schudt het zout en de suiker uit over de zalm; ietsjes meer op de dikke stukken en wat minder op de dunne delen.

Stap 6: Snijdt de dille in stukjes en verspreidt het over de zalm.

Stap 8: Leg de 3 plakjes limoen op de dille op een van de twee filets, of op een helft van het grote stuk filet (zodat de zalm niet geraakt wordt, anders komen er witte zuurplekken op! Gebruik hierom geen limoenzuur).

Stap 9: Haal de dille van de filet af waar geen limoenplakjes op zitten en leg het allemaal op het andere stuk zalm.

Stap 10: Leg het lege stuk zalm boven up het volle stuk zalm (je maakt als het ware een zalm-sandwich met een beleg van dille en limoenschijfjes).

Stap 11: Doe het plastic waar de zalm op ligt zo strak mogelijk om de hele zalm heen, en doe er op zijn minst nog twee lagen plastic om; een eromheen in de breedte, de andere eromheen in de lengte. Trek het geheel goed strak, je wilt niet dat er lucht tussen de stukken filet zit of dat er al te veel vocht uitdruipt.

Stap 12: Stop het pakketje (met schaal en al, want het zal gaan lekken) in the koelkast.

Stap 13: Draai de filet af en toe om (’s morgens en ’s avonds) en als je denkt dat je ze niet heel strak hebt ingepakt kun je er een gewicht op leggen om te zorgen dat het geheel goed marineert.

Stap 14: Wacht twee dagen. Traditionele gravlaks recepten zijn heel precies in het aantal uren dat je het geheel in de koelkast moet laten liggen, maar bij dit recept maakt het niet veel uit. Het is redelijk, maar niet perfect, na 36 uur en na 3 dagen ook nog goed te eten.

Stap 15: Haal the zalm uit de koelkast. Schraap de dille en limoen van de bovenkant af, en snijdt de vis zo dun mogelijk. Voor het beste resultaat snijdt je diagonaal zodat je de grootst mogelijke stukken krijgt (let op, groot maar wel dun).

Stap 16: Je kunt de gravlaks opdienen op de traditionele manier: geserveerd op knäckebröd met een dille-mosterd sausje, een beetje citroen of limoensap, kappertjes en witte peper. Je kan echter ook de zalm eten zonder extra versieringen.

Eet smakelijk!




(Recept gevonden op http://www.gnolls.org/1887/the-best-gravlax-recipe-on-the-internet/ en vervolgens vertaald naar het Nederlands)

maandag 12 maart 2012

Indische duinen


Het enige boek dat wij thuis hadden dat op de leeslijst stond, was het boek Indische Duinen van Adriaan van Dis. Toevallig, want het vorige boek dat ik heb behandeld op dit weblog is De Zwarte met het Witte Hart. Allebei zijn het boeken die te maken hebben met de koloniale geschiedenis van Nederland en veranderende familiebanden. Zoals je misschien al verwacht, komen daar een boel emoties en conflicten bij kijken. Dit noemt men spanning. Er zijn drie belangrijke typen spanning; emotionele spanning, kritische spanning en situatiespanning. Dit boek bevat vooral veel van de eerste soort. Het boek is geen actiethriller en bevat geen momenten waarin personages elkaar naar het leven staan. Er zijn echter wel veel (ingehouden) confrontaties tussen de familieleden. Om een beter beeld te krijgen van het boek, raad ik u aan deze samenvatting te lezen.

Ik kon me goed verplaatsen in de hoofdpersoon. Hij is erg anders dan ik, maar zijn personage is goed uitgewerkt en, naar mijn gevoel, zeer realistisch. Ik vermoed dat dit mede komt doordat het verhaal gebaseerd is op het leven van Van Dis. De hoofdpersoon heeft, net als de schrijver, een vader en moeder die elkaar in Indië hebben ontmoet, drie halfzussen van de moeder uit een eerder huwelijk waarvan de vader is gedood in een jappenkamp, en een vader met losse handjes.
De spanning in het boek veranderd ook door de ontwikkeling van het karakter van de hoofdpersoon. In zijn zoektocht naar de waarheid van zijn familiegeschiedenis, die eigenlijk therapie is om zijn geestelijke wonden te helen, komt hij erachter dat er veel gelogen en achtergehouden is met betrekking tot zijn ouders. De hoofdpersoon en de relatie met zijn overleden vader ontwikkeld niet geheel naar mijn verwachting. In het begin laat hij zich zeer negatief en cynisch uit over zijn vader; hij ontkent alle positieve opmerking die zijn zus Saskia over hem maakt. Hier is een voorbeeld:

“Ja, eigenzinnig was hij, hard soms, gaf Saskia toe, maar hij had beslist zijn zachte kanten. (Vandaar dat hij mijn moeders geld over de balk smeet, zich kleedde als een fat en  nooit een donder uitvoerde, verwend koloniaal kreng dat hij was.)”

Uit conversaties met zijn familie blijkt dat hij veel op zijn vader lijkt, al durft hij dat pas tegen het einde van het boek toe te geven. Langzaam begint hij ook de goede kanten van zijn vader te zien en het belang van omgaan met zijn familie, die hem nodig heeft vanwege de kanker van twee van zijn zussen. Het enige wat in het begin van het verhaal op liefde voor de vader wijst, is zijn felheid tegen zijn zussen als die zijn vader ophemelen; het is zijn vader, en niet de hunne.
Wat mij enigszins irriteert is dat de verteller in het begin van het boek nauwelijks zelfkennis heeft, maar hij later een groot zelfinzicht heeft. Ik vermoed dat dit is zodat de schrijver verbindingen kon maken tussen de karakters van vader en zoon, maar het voelt enigszins geforceerd.
Het boek riep een aantal vragen bij me op, zoals deze:
  • Waarom is de ik-persoon alleen negatief over zijn vader? Deze vraag werd beantwoord; het kwam doordat zijn vader streng was en de ik-persoon zijn vroege dood niet kon verwerken.
  • Waarom loog de moeder over eerdere kinderen en verhoudingen van haar (ex-)man? Dit bleef onbeantwoord.
  • Waarom werd de vader (de tweede hoofdpersoon naast de ik-verteller) een antroposoof? Het scheen voor mij niet bij zijn persoonlijkheid te passen. Ik kon het antwoord niet uit het verhaal opmaken, de verklaring dat het ziekenhuis hem had veranderd scheen mij vreemd toe.
Al met al was dit een leuk boek om te lezen. Het riep erg veel vragen op en was gelaagd. Ik heb het in een ochtend uitgelezen.